У 2025 годзе спаўняецца 100 гадоў з дня нараджэння Іван
Навуменкі — прадстаўніка старэйшага пісьменніцкага пакалення франтавікоў.
Нарадзіўся Іван Якаўлевіч ў 1925
годзе ў мястэчку Васілевічы Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці ў сям’і
чыгуначніка. Суровай жыццёвай школай будучага літаратара і навукоўца сталася
вайна. Ён займаўся і падпольнай дзейнасцю, і ўваходзіў у армейскую
разведвальную дыверсійную групу, быў партызанам.
Ад ваенных
будняў да ваеннай прозы, з універсітэцкай кафедры ў акадэмічную навуку — такія
этапы жыцця і творчай эвалюцыі Івана Навуменкі — літаратара і навукоўцы.
Першая галіна
пасляваеннай дзейнасці Івана Навуменкі — журналістыка. Ён пісаў артыкулы і
рэцэнзіі, прысвечаныя творчасці Янкі Купалы, Якуба Коласа, Івана Мележа,
Аркадзя Куляшова, Піліпа Пестрака і іншых пісьменнікаў.
Першыя апавяданні пісьменнік
надрукаваў у 1955 годзе. Пачынаючы з сярэдзіны 50-х гг., адзін за адным
выдаваліся зборнікі апавяданняў, навел і аповесцей, у якіх прасочваецца лёс пакалення
аднагодкаў аўтара. Маладыя героі прозы Івана Навуменкі крочаць ваеннымі
дарогамі, уваходзяць у студэнцкія аўдыторыі, перажываюць радасці і расчараванні
кахання.
Яго творы, прысвечаныя Вялікай
Айчыннай вайне, інтэлігенцыі і прыродзе, дапамаглі сфарміраваць нацыянальную
літаратурную традыцыю. А дзякуючы яго літаратуразнаўчым працам беларуская літаратура атрымала
больш глыбокае асэнсаванне і развіццё.
Такому выдатнаму
літаратару і навукоўцу і прысвечаны дадзены спіс. У ім можна пазнаёміцца з
мастацкімі творамі і літаратуразнаўчымі працамі Івана Якаўлевіча Навуменкі, а
таксама даведацца пра жыццё і творчасць самаго пісьменніка. Спіс адрасаваны ўсім тым, хто
цікавіцца творчасцю і асобай Івана Навуменкі.
Пры падрыхтоўцы выкарыстаны
матэрыялы Цэнтралізаванай сістэмы дзіцячых бібліятэк г. Мінска.
Мастацкія творы і літаратурная крытыка Івана Навуменкі
Навуменка, І. Я. Збор твораў : у 10 т. Т. 1 : Апавяданні, 1954–1972 ; Нарысы, 1946-1955 / І. Я. Навуменка ; рэдкал.: С. С. Лаўшук [і інш.]. – Мінск : Мастацкая літаратура, 2012. – 766 с.
Навуменка, І. Я. Збор твораў : у 10 т. Т. 2 : Апавяданні, 1974–2006 / І. Я. Навуменка ; рэдкал.: С. С. Лаўшук [і інш.]. – Мінск : Мастацкая літаратура, 2013. – 878 с.
Навуменка, І. Я. Збор твораў : у 10 т. Т. 3 : Аповесці, 1957–1996 / І. Я. Навуменка ; рэдкал.: С. С. Лаўшук [і інш.]. – Мінск : Мастацкая літаратура, 2013. – 878 с.
Навуменка, І. Я. Збор твораў : у 10 т. Т. 4 : Аповесці, 1991–2000 / І. Я. Навуменка ; рэдкал.: С. С. Лаўшук [і інш.]. – Мінск : Мастацкая літаратура, 2014. – 846 с.
Навуменка, І. Я. Збор твораў : у 10 т. Т. 5 : Сасна пры дарозе ; Вецер ў соснах / І. Я. Навуменка ; рэдкал.: С. С. Лаўшук [і інш.]. – Мінск : Мастацкая літаратура, 2015. – 878 с.
Навуменка, І. Я. Збор твораў : у 10 т. Т. 6 : Сорак трэці ; Смутак белых начэй / І. Я. Навуменка ; рэдкал.: С. С. Лаўшук [і інш.]. – Мінск : Мастацкая літаратура, 2015. – 798 с.
Навуменка, І. Я. Збор твораў : у 10 т. Т. 7 : Капитан Степь уходит в разведку ; Летуценнік ; Асеннія мелодыі : аповесць, раманы / І. Я. Навуменка ; рэдкал.: С. С. Лаўшук [і інш.]. – Мінск : Мастацкая літаратура, 2016. – 654 с.
Навуменка, І. Я. Збор твораў : у 10 т. Т. 8 : Янка Купала ; Якуб Колас: духоўны воблік героя / І. Я. Навуменка ; рэдкал.: С. С. Лаўшук [і інш.]. – Мінск : Мастацкая літаратура, 2017. – 638 с.
Навуменка, І. Я. Збор твораў : у 10 т. Т. 9 : Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч ; Змітрок Бядуля ; Максім Багдановіч ; Ранні Кузьма Чорны (1923–1929) : літаратуразнаўчыя працы / І. Я. Навуменка ; рэдкал.: С. С. Лаўшук [і інш.]. – Мінск : Мастацкая літаратура, 2017. – 750 с.
Навуменка, І. Я. Збор твораў : у 10 т. Т. 10 : П'еса, вершы, інтэрв'ю, анкеты, выступленні, водзывы на дысертацыі, некралогі, аўтабіяграфія, успаміны, дзённікавыя запісы, лісты 1944–2003 / І. Я. Навуменка ; рэдкал.: С. С. Лаўшук [і інш.]. – Мінск : Мастацкая літаратура, 2017. – 990 с.
Навуменка, І. Я. Збор твораў : у 6 т. Т. 1 : Аповесцi і апавяданнi / І. Я. Навуменка. – Мінск : Мастацкая літаратура, 1981 – 559 с.
Навуменка, І. Я. Збор твораў : у 6 т. Т. 2 : Аповесцi і апавяданнi / І. Я. Навуменка. – Мінск : Мастацкая літаратура, 1982 – 559 с.
Навуменка, І. Я. Збор твораў : у 6 т. Т. 3 : Сасна пры дарозе : раман ; Бульба ; Інтэрнат на Нямізе : аповесцi / І. Я. Навуменка. – Мінск : Мастацкая літаратура, 1982 – 511 с.
Навуменка, І. Я. Збор твораў : у 6 т. Т. 4 : Вецер у соснах ; Смутак белых начэй : раманы / І. Я. Навуменка. – Мінск : Мастацкая літаратура, 1983 – 527 с.
Навуменка, І. Я. Збор твораў : у 6 т. Т. 5 : Сорак трэцi : раман ; Птушкі між маланак : драма ў трох актах ; Апавяданнi / І. Я. Навуменка. – Мінск : Мастацкая літаратура, 1983 – 527 с.
Навуменка, І. Я. Збор твораў : у 6 т. Т. 6 : Літаратурная крытыка / І. Я. Навуменка. – Мінск : Мастацкая літаратура, 1984 – 535 с.
Навуменка, І. Я. Выбраныя творы : у 2 т. Т. 1 : Апавяданні. Аповесці / І. Я. Навуменка. – Мінск : Мастацкая літаратура, 1995. – 479 с.
Навуменка, І. Я. Выбраныя творы : у 2 т. Т. 2 : Раман. Аповесці / І. Я. Навуменка. – Мінск : Мастацкая літаратура, 1997. – 495 с.
Навуменка, І. Я. Аповесці. Апавяданні / І. Я. Навуменка ; [склад. З. І. Падліпская]. – Мінск : Беларусь, 2009. – 352 с. – (Школьная бібліятэка).
Навуменка, І. Я. Вайна каля Цітавай копанкі : аповесці і апавяданні / І. Я. Навуменка ; [уклад. А. Спрынчан]. – Мінск : Мастацкая літаратура, 2021. – 206 с.
Навуменка, І. Я. Вецер у соснах : раман / І. Я. Навуменка ; маст. Г. В. Шапялевіч. – Мінск : Юнацтва, 1993. – 319 с. – (Школьная бібліятэка).
Навуменка, І. Я. Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч / І. Я. Навуменка. – Мінск : Навука і тэхніка, 1992. – 215 с.
Навуменка, І. Я. Водгулле далёкіх вёснаў : апавяданні, аповесцi / І. Я. Навуменка. – Мінск : Мастацкая літаратура, 1989. – 455 с.
Науменко, И. Я. Война у Титова пруда : повесть / И. Я. Науменко. – Москва : Госиздат БССР, 1963. – 100 с.
Навуменка, І. Я. Вывучэнне творчасці Максіма Багдановіча ў школе : дапаможнік для настаўнікаў / І. Я. Навуменка, Т. І. Мароз. – Мінск : Беларуская навука, 2001. – 160 с.
Навуменка, І. Я. Гасцініца над Прыпяццю : аповесцi і апавяданнi / І. Я. Навуменка. – Мінск : Мастацкая літаратура, 1994. – 255 с.
Навуменка, І. Я. Год карася : апавяданнi / І. Я. Навуменка ; маст. В. А. Тарасаў. – Мінск : Юнацтва, 1988. – 207 с.
Навуменка, І. Я. Гуканне над верасамі : аповесці, апавяданні / І. Я. Навуменка ; [маст. У. Б. Максімаў ]. – Мінск : Мастацкая літаратура, 2002. – 224 с.
Навуменка, І. Я. Дзяцінства ; Падлетак ; Юнацтва : аповесці / І. Я. Навуменка ; [прадмова Л. Піскун]. – Мінск : Мастацкая літаратура, 2008. – 624 с. – (Бібліятэка школьніка).
Навуменка, І. Я. Зборнік твораў : да 100-годдзя з дня нараджэння пісьменніка / І. Я. Навуменка. – Мінск : Адукацыя і выхаванне, 2025. – 400 с. – (Чытай і слухай).
Навуменка, І. Я. Змітрок Бядуля / І. Я. Навуменка. – Мінск : Навука і тэхніка, 1995. – 144 с.
Навуменка, І. Я. Інтэрнат на Нямізе : выбраныя творы / І. Я. Навуменка. – Мінск : Попурри, 2016. – 352 с. – (Мая беларуская кніга).
Науменко,И. Я. Последняя осень : рассказы и повести / И. Я. Науменко. – Минск : Мастацкая літаратура, 1979. – 414 с.
Навуменка, І. Я. Ранні Кузьма Чорны (1923–1929) / І. Я. Навуменка ; НАН Беларусі, Ін-т літ-ры імя Я. Купалы. – Мінск : Беларуская навука, 2000. – 96 с.
Навуменка, І. Я. Сасна пры дарозе : раман, аповесць, апавяданні / І. Я. Навуменка ; рэдкал.: І. В. Саверчанка [і інш.] ; навук. рэд. І. В. Саверчанка ; [уклад., камент. А. В. Спрынчан] ; Ін-т літаратуразнаўства імя Я. Купалы Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. – Мінск : Маста Мастацкая літаратура, 2025. – 446 с. – (Залатая калекцыя беларускай літаратуры ў 50 тамах ; т. 28).
Навуменка, І. Я. Смутак белых начэй : раман, аповесць, апавяданнi / І. Я. Навуменка. – Мінск : Мастацкая літаратура, 1980. – 319 с.
Навуменка, І. Я. Сорак трэцi : раман / І. Я. Навуменка. – Мінск : Мастацкая літаратура, 1974. – 368 с.
Навуменка, І. Я. Сярэбраныя мхі : апавяданнi і аповесць / І. Я. Навуменка ; маст. П. В. Калінін. – Мінск : Юнацтва, 1983. – 271 с.
Науменко, И. Я. Тополя нашей юности : рассказы и повести / И. Я. Науменко. – Москва : Художественная литература, 1978. – 495 с.
Навуменка, І. Я. Хатняе зайчанё : апавяданнi / І. Я. Навуменка ; маст. Г. П. Сянькоўскi. – Мнінск : Юнацтва, 1998. – 175 с.
Навуменка, І. Я. Якуб Колас: нарыс жыцця і творчасцi / І. Я. Навуменка. – Мінск : Народная асвета, 1982. – 208 с. – (Народныя пісьменнікі БССР).
Науменко, И. Я. Янка Купала ; Якуб Колас : творческие портреты / И. Я. Науменко. – Москва : Советский писатель, 1982. – 287 с.
Аб жыцці і творчасці пісьменніка
Адамовіч, Я. К. І. Навуменка. Апавяданнi / Я. К. Адамовіч // Гармонія абставін — гармонія душы : беларускае апавяданне 50–60-х гадоў : вучэбны дапаможнік / Я. К. Адамовіч. – Мінск, 1998. – С. 79–89.
Алейнік, Л. Настаўнікі / Л. Алейнік // Пясочны гадзіннік : літаратурна-крытычныя артыкулы, нарысы, рэцэнзіі, нататкі / Л. В. Алейнік. – Мінск, 2010. – С. 76–101.
Аўрамчык, М. Старонкі ўспамінаў / М. Аўрамчык // Полымя. – 2025. – № 2. – С. 119–122.
Бельскі, А. I. Літаратура другой паловы 50–60-х гадоў / А. І. Бельскі // Беларуская літаратура: XI–XX стагоддзi : дапаможнік для школ, ліцэяў, гімназій, ВНУ / А. І. Бельскі, У. Г. Кароткі, П. І. Навуменка [і інш]. – Мінск, 1999. – С. 197–235. – (Школьнікам, абітурыентам, навучэнцам).
Бельскі, А. І. Пейзаж у прозе Івана Навуменкі / А. І. Бельскі // Галасы і вобразы : літаратурна-крытычныя артыкулы / А. І. Бельскі. – Мінск, 2008. – С. 28–34.
Васючэнка, П. Ад імя пакалення сямнаццацігадовых / Пятро Васючэнка // Сямнаццатай вясной : зборнік сучаснай беларускай прозы і крытыкі / [уклад.: Л. Алейнік, М. Мінзер]. – Мінск, 2012. – С. 88–97.
Васючэнка, П. В. Іван Навуменка / П. В. Васючэнка // Гісторыя беларускай літаратуры XX стагоддзя : у 4 т. / рэдкал.: У. В. Гніламёдаў, В. П. Жураўлёў, В. В. Зуёнак [i інш]. – Мінск, 2001. – Т. 3 : 1941–1965. – С. 689–714.
Васючэнка, П. Салдаты вярнуліся / П. Васючэнка // Роднае слова. – 2005. – № 1. – С. 6–10.
Героі апавядання І. Навуменкі "Семнаццатай вясной" // Лепшыя сачыненні па беларускай літаратуры, 5–11 класы / [аўтар-склад. Н. А. Юр'ева]. – Мінск, 2009. – С. 221–223.
Давыдаў, А. Апавяданне "Семнаццатай вясной" Івана Навуменкі / А. Давыдаў // Роднае слова. – 2003. – № 1. – С. 51–53.
Ермаковіч, К. Чалавечыя каштоўнасці і прыярытэты пры вывучэнні твораў ваеннай тэматыкі (11 кл.) / К. Ермаковіч // Роднае слова. – 2014. – № 9. – С. 50–53 ; № 10. – С. 52–53.
Еўсіевіч, Т. Вялікая Айчынная вайна ў творах В. Быкава, І. Навуменкі, І. Чыгрынава / Т. Еўсіевіч // Бібліятэка прапануе. – 2010. – № 2. – С. 8–12.
Іван Навуменка // Беларуская літаратура XX стагоддзя (біяграфіі, бібліяграфія, літаратурная крытыка) : даведнік для старэйшага школьнага ўзросту / [аўт. калект.: Д. Я. Бугаёў, Н. Б. Рашэтнікава, Л. Д. Сінькова інш.]. – Мінск, 2008. – С. 220–225.
Іван Навуменка (16.02.1925–17.12.2006) // Речица. Литературно-духовное наследие региона : в 2 т. / И. Ф. Штейнер, С. И. Ханеня. – Гомель, 2007. – Т. 1 : Речицкая лирическая. – С. 20–34.
Кавальчук, Т. Вялікая Айчынная вайна ў кнігах Івана Навуменкі : літаратурная гадзіна да 95-годдзя з дня нараджэння пісьменніка / Т. Кавальчук // Бібліятэка прапануе. – 2020. – № 2. – С. 6–10.
Карпава, Л. Колеравая карціна мастацкага свету ў ранняй прозе Івана Навуменкі / Л. Карпава // Роднае слова. – 2007. – № 2. – С. 12–15.
Кузьміч, Н. Ад глыбінь жыцця ў таямніцу вобраза / Н. Кузьміч // Роднае слова. – 2025. – № 2. – С. 7–9.
Ламека, Л. Пра сваё пакаленне / Л. Ламека // Сучасная беларуская літаратура: аналіз твораў, матэрыялы да экзамену / Л. Ламека, Н. Ламека. – Мінск, 2003. – С. 148–181. – (У дапамогу школьніку).
Ламека, Л. Свет летуценнасці і дзеяння / Л. Ламека // Сучасная беларуская літаратура: аналіз твораў, матэрыялы да экзамену / Л. Ламека, Н. Ламека. – Мінск, 2003. – С. 182–188. – (У дапамогу школьніку).
Лапата-Загорскі, А. Майстэрства празаіка / А. Лапата-Загорскі // Збор твораў : у 10 т. / І.Я. Навуменка ; рэдкал.: С. С. Лаўшук [і інш.]. – Мінск, 2013. – Т. 2 : Апавяданні, 1974–2006. – С. 665–706.
Лапата-Загорскі, А. Узыходжанне да вяршынь: Васіль Жураўлёў і Іван Навуменка / А. Лапата-Загорскі // Полымя. – 2021. – № 6. – С. 95–99.
Лойша, Т. Жыццё і творчасць Івана Навуменкі : квэст-гульня, 7 клас / Т. Лойша // Роднае слова. – 2025. – № 2. – С. 29–30.
Ляшук, В. "Вайна каля Цітавай копанкі" Івана Навуменкі / В. Ляшук // Роднае слова. – 2008. – № 9. – С. 33–37.
Мазыр у люстэрку старадащних литаратурных традыцый // Мазыр. 850 год : у 3 т. / пад агульн. рэд. І.Ф. Штэйнера ; Мазырскі гарадскі выканаўчы камітэт, Гомельскі дзяржаўны універсітэт імя Ф. Скарыны ; [аўт. калектыў: І.Ф. Штэйнер, І.А. Бароўская, А.В. Ваньковіч і інш.]. – Гомель, 2005. – Т. 2 : Мазыр літаратурны. – С. 7–213. – (Мазыр: літаратура).
Манкевіч, А. Іван Навуменка — навеліст / А. Манкевіч // Роднае слова. – 2010. – № 5. – С. 9–12.
Марціновіч, А. З вышыні пражытага / А. Марціновіч// Роднае слова. – 2000. – № 2. – C.4–8.
Марціновіч, А. Глыбінна перажыта самім / Алесь Марціновіч // Літаратура і мастацтва. – 2025. – 14 лютага (№ 6). – С. 5.
Мельнікава, А. Плён літаратуразнаўчых даследаванняў Івана Навуменкі / Анжэла Мельнікава // Роднае слова. – 2020. – № 2. – С. 38–40.
Міхнюк, Т. Вёска і горад у аўтабіяграфічных творах Івана Навуменкі / Таццяна Міхнюк, Наталля Якавенка // Роднае слова. – 2020. – № 2. – С. 31–35.
Мішчанчук, І. М. Навуменка Іван (1925–2006) / І. М. Мішчанчук, М. І. Мішчанчук // Энцыклапедыя для школьнікаў і студэнтаў : у 12 т. / [рэдкал.: А. М. Карлюкевіч, В. У. Ваніна (гал. рэд.), І. В. Карпенка і інш.]. – Мінск, 2019. – Т. 8 : Беларуская літаратура. – С. 327–332.
Мішчанчук, М. Салдаты самай вялікай вайны / М. Мішчанчук // Роднае слова. – 2007. – № 2. – С. 52–58.
Навасельцава, Г. Мастацкае асэнсаванне каштоўнасці чалавечага жыцця і воінскага абавязку ў беларускім ваенным рамане / Г. Навасельцава // Роднае слова. – 2024. – № 6. – С. 3–6.
Навуменка, В. Водар жыцця, водар паэзіі : гутарка з дачкой пісьменніка / В. Навуменка ; гутарыла А. Спрынчан // Полымя. – 2025. – № 2. – С. 105–118.
Навуменка, В. Няхай жывуць бацькоўскія бярозы / В. Навуменка // Полымя. – 2020. – № 2. – С. 119–131.
Навуменка, І. Я. Аўтабіяграфія. Дзённікавыя запісы / І. Я. Навуменка // Збор твораў : у 10 т. / І. Я. Навуменка ; рэдкал.: С. С. Лаўшук [і інш.] ; НАН Беларусі, Цэнтр дасл. бел. культуры, мовы і літ-ры. – Мінск, 2017. – Т. 10 : П'еса, вершы, інтэрв'ю, анкеты, выступленні, водзывы на дысертацыі, некралогі, аўтабіяграфія, успаміны, дзённікавыя запісы, лісты 1944–2003. – С. 498–500, 511–519.
Навуменка, І. Я. Інтэрв'ю. Анкеты / І.Я. Навуменка // Збор твораў : у 10 т. / І. Я. Навуменка ; рэдкал.: С. С. Лаўшук [і інш.] ; НАН Беларусі, Цэнтр дасл. бел. культуры, мовы і літ-ры. – Мінск, 2017. – Т. 10 : П'еса, вершы, інтэрв'ю, анкеты, выступленні, водзывы на дысертацыі, некралогі, аўтабіяграфія, успаміны, дзённікавыя запісы, лісты 1944–2003. – С. 72–294.
Навуменка, П. Напісанае — застаецца : гутарка з сынам пісьменніка / П. Навуменка ; гутарыла К. Зарэцкая // Маладосць. – 2025. – № 2. – С. 64–69.
Навуменка, П. Тры сасны пры лясной дарозе / П. Навуменка // Збор твораў : у 10 т. / І. Я. Навуменка ; рэдкал.: С. С. Лаўшук [і інш.]. – Мінск, 2012. – Т. 1 : Апавяданні, 1954–1972 ; Нарысы, 1946–1955. – С. 3–18.
Нячосава, С. Аб чым шумелі сосны : сцэнарый / С. Нячосава // Бібліятэка прапануе. – 2010. – № 1. – С. 25–27.
Овсепьян, И. Семнадцатая весна. Иван Науменко / Ирина Овсепьян // Известные люди Беларуси в портретах и очерках / И. В. Овсепьян ; худож. О. Карпович. – Минск, 2025. – С. 108-113. – (Знаем, гордимся!).
Овсепьян, И. Семнадцатая весна Ивана Науменко. К 100-летию народного писателя Беларуси / И. Овсепьян // СБ. Беларусь сегодня. – 2025. – 22 февраля. – С. 22–23.
Піскун, Л. Музыка дзяцінства ў прозе Івана Навуменкі / Л. Піскун // Бібліятэка прапануе. – 2004. – № 5. – С. 8–14.
Піскун, Л. Трылогія пакалення / Людміла Піскун // Дзяцінства ; Падлетак ; Юнацтва : аповесці / І. Я. Навуменка ; [прадмова Л. Піскун]. – Мінск, 2008. – С. 5–10. – (Бібліятэка школьніка).
Пыско, Н. Іван Навуменка — вядомы і невядомы / Н. Пыско // Збор твораў : у 10 т. / І. Я. Навуменка ; рэдкал.: С. С. Лаўшук [і інш.] ; НАН Беларусі, Цэнтр дасл. бел. культуры, мовы і літ-ры. – Мінск, 2017. – Т. 10 : П'еса, вершы, інтэрв'ю, анкеты, выступленні, водзывы на дысертацыі, некралогі, аўтабіяграфія, успаміны, дзённікавыя запісы, лісты 1944–2003. – С. 632–660.
Пятроўская, Т. Падлеткавая проза ад класіка, ці Пра што марылі юнакі пакалення Івана Навуменкі / Таццяна Пятроўская // Роднае слова. – 2020. – № 2. – С. 35–37.
Рублеўская, Л. Разведчык, якi стаў акадэмiкам / Людміла Рублеўская // СБ. Беларусь сегодня. – 2020. – 15 февраля. – С. 5.
Саковіч, Т. Прысуд чалавецтву — жыць! / Т. Саковіч // Роднае слова. – 2016. – № 3. – С. 15–18.
Саковіч, Т. Увасабленне вайны ў творчасці Івана Науменкі і Генрыха Бёля / Т. Саковіч // Роднае слова. – 2014. – № 1. – С. 19–21.
Самахвалаў, Дз. Будні творцы: Іван Навуменка. Міжнародны навуковы форум, прысвечаны Івану Навуменку / Дз. Самахвалаў, А. Мельнікава // Роднае слова. – 2025. – № 2. – С. 10–12. – (Асоба на архіўных старонках. Да 65-годдзя Дзяржаўнага архіва–музея літаратуры і мастацтва).
Старычонак, В. Д. Вайна і сучаснасць у творах Навуменкi: сачыненне / В. Д. Старычонак // 155 сачыненняў па беларускай літаратуры / В. Д. Старычонак. – Мінск, 2001. – С. 255–257.
Траццяк, З. Беларуская ваенная проза ў параўнальна-гістарычным ракурсе / Зоя Траццяк // Роднае слова. – 2018. – № 1. – С. 27–31.
Траццяк, З. Вобраз вайны-кантынуума ў беларускай прозе другой паловы ХХ ст. / З. Траццяк // Роднае слова. – 2023. – № 6. – С. 17–21.
Трус, М. "На прамяністым прадвесні...": невядомыя вершы Івана Навуменкі / М. Трус // Маладосць. – 2025. – № 2. – С. 70–72.
"...трымаюся бліжэй да перажытага, добра зведанага" // Родная літаратура : падручнік-хрэстаматыя для 6 класа. – Мінск, 1996. – С. 231–232.
Чарота, У. І. Я. Навуменка — крытык і літаратуразнаўца / Уладзімір Чарота // Збор твораў : у 10 т. / І. Я. Навуменка ; рэдкал.: С. С. Лаўшук [і інш.] ; НАН Беларусі, Цэнтр даслед. беларус. культуры, мовы і літ-ры. – Мінск, 2017. – Т. 8 : Янка Купала ; Якуб Колас: духоўны воблік героя. – С. 484–515.
Шаладонава, Ж. Апавяданне "Палеская зона" Івана Навуменкі: геапаэтычны погляд / Ж. Шаладонава // Роднае слова. – 2015. – № 9. – С. 15–17.
Шаладонава, Ж. Любоў да прасторы як мастацкая з'ява / Жанна Шаладонава // Беларуская думка. – 2022. – № 10. – С. 98–104.
Шаладонава, Ж. Пейзаж у ваеннай трылогіі Івана Навуменкі / Ж. Шаладонава // Роднае слова. – 2016. – № 3. – С. 12–14.
Шамякін, І. П. "Вецер у соснах" / Іван Пятровіч Шамякін // Збор твораў: у 23 т. / І. П. Шамякін ; рэдкал.: У. В. Гніламёдаў [і інш.] ; НАН Беларусі, Цэнтр даследв. бел. культуры, мовы і літ-ры. – Мінск, 2014. – Т. 23 : Публіцыстыка. Лісты. Летапіс жыцця і творчасці. – С. 74–77.
Шамякіна, Т. Жыццёвыя каштоўнасці Івана Навуменкі / Т. Шамякіна // Роднае слова. – 2025. – № 2. – С. 3–6.