Беларусь у ЮНЕСКА. Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны. Бібліяграфічны спіс

У адпаведнасці з Канвенцыяй аб ахове нематэрыяльнай культурнай спадчыны чалавецтва, прынятай Генеральнай канферэнцыяй ЮНЕСКА ў 2003 годзе, міжурадавым камітэтам пры ЮНЕСКА вядзецца Рэпрэзентатыўны спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны чалавецтва. У дадзены спіс ўваходзяць элементы нематэрыяльнай культурнай спадчыны, якія "дапамогуць прадэманстраваць разнастайнасць [культурнай] спадчыны і павысіць інфармаванасць аб яе важнасці". Згодна з Канвенцыяй, ахова нематэрыяльнай культурнай спадчыны азначае прыняцце мер па забеспячэнні яго жыццяздольнасці, уключаючы ідэнтыфікацыю, дакументаванне, даследаванне, захаванне, абарону, папулярызацыю, а таксама адраджэнне розных аспектаў спадчыны.
На 2021 год у Рэпрэзентатыўным спісе нематэрыяльнай культурнай спадчыны чалавецтва значацца 584 элементы, з якіх 3 — беларускія.
Акрамя таго, у мэтах аператыўнага прыняцця адпаведных ахоўных мер таксама вядзецца Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны, якая мае патрэбу ў тэрміновай ахове. У яго ўключаюць элементы жывых народных традыцый, жыццяздольнасць якіх знаходзіцца пад пагрозай. 2 беларускія абрады ўнесеныя ў гэты спіс.
Дадзены спіс складаюць кнігі і артыкулы, прысвечаныя абрадам “Калядныя цары” і “Юраўскі карагод”, Будслаўскаму фэсту, традыцыям ляснога бортніцтва, саломапляцення і выцінанкі. Спіс адрасаваны ўсім тым, хто цікавіцца культурнай спадчынай Беларусі.
Пры падрыхтоўцы выкарыстаны матэрыялы Цэнтралізаванай сістэмы дзіцячых бібліятэк г.Мінска.

Калядныя цары

У 2009 годзе абрад “Калядныя цары” уключаны ЮНЕСКА ў Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны, якая патрабуе тэрміновай аховы, як унікальная жывая традыцыя культуры беларусаў. Распаўсюджаны ён выключна ў вёсцы Семежава Капыльскага раёна Мінскай вобласці і праводзіцца напярэдадні старога Новага года (Шчодры вечар) — 13 студзеня. Абрад уключае элементы традыцыйнага калядавання і народнай драмы “Цар Максіміліан”. Па легендзе, у даўнія часы ў мястэчку кватараваў полк царскай арміі. На Шчодры вечар салдаты хадзілі па хатах вяскоўцаў, віншавалі гаспадароў і весялілі іх сцэнкамі з народнай драмы “Цар Максіміліан”, за што атрымоўвалі розныя прысмакі.

Кнігі і артыкулы

Валодзіна, Т.В. Сучасныя формы і тэндэнцыі захавання нематэрыяльнай культурнай спадчыны / Т.В.Валодзіна, Т.І.Кухаронак // Нарысы гісторыі культуры Беларусі. У 4 т. Т.4. Культура XX-пачатку XXI ст. / [аўт. тома: А.І.Лакотка, А.С.Шамрук, Т.В.Габрусь [і інш.]. — Мінск, 2017. — С.620-664.

Всемирное наследие ЮНЕСКО // Рюкзачок: Мир путешествий. — 2023. — №6. — С.1-15, 2с. обл.

Гуканне вясны. Дажынкі. Дзяды. "Жаніцьба Цярэшкі", "Калядныя цары". Купалле. Масленіца. "Юр'еўскі карагод" // Мая зямля ад "А" да "Я" / [аўт. тэксту: К.С.Півавар, Г.А.Арцямёнак]. — Мінск, 2022. — С.78, 79, 80, 83, 85, 89, 94, 110. — (Беларуская дзіцячая энцыклапедыя).

Каляды. Вадохрышча. Грамніцы / склад.А.Коршак // Беларускія народныя святы для дзяцей / [склад. А.Коршак; маст. Л.Галубец]. — Мінск, 2019. — С.5-63

Корбут, В. Царская гэта справа / Віктар Корбут // Корбут, В. Ад Мінска да Вільні. Гісторыя Беларусі ў журналісцкіх нататках / Віктар Корбут. — Мінск, 2016. — С.124-126.

Кузьмич, М.Н. Зима // Кузьмич, М.Н. Солнцеворот: народный календарь и традиции белорусов / М.Н.Кузьмич; [фото А.В.Кузьмич]. — Минск, 2022. — С.6-35

Кухаронак, Татьяна Ивановна. Праздничный калейдоскоп: белорусские народные традиции / Т.И.Кухаронак; худож. Е.Ванина. — Минск: Адукацыя і выхаванне, 2023. — 48 с. — (Я горжусь!).

Кухаронак, Таццяна Іванаўна. Святочны калейдаскоп: беларускія народныя традыцыі / Т.І.Кухаронак; маст. К.Ваніна. — Мінск: Адукацыя і выхаванне, 2023. — 48 с. — (Я ганаруся!).

Ляшкевіч, А.І. Каляды. Грамніцы (Стрэчанне). Масленіца / А.І.Ляшкевіч // Ляшкевіч, А.І. Традыцыйны каляндар: нарысы / А.І.Ляшкевіч; Нац. акад. навук Беларусі, Цэнтр даслед. бел. культуры, мовы і літаратуры. — Мінск, 2023. — С.6-125.

Народныя традыцыі і рамёствы // Сімвалы Беларусі = Символы Беларуси = Symbls of Belarus / склад.: В.А.Тыворская, В.А.Дудко. — Мінск, 2020. — С.152-182.

Памятники Всемирного наследия ЮНЕСКО в Беларуси / [сост. Т.Г.Мартыненко; фото А.В.Клещука]. — Минск: Беларусь, 2022. — 80 с.

Сотрудничество в области культуры // ЮНЕСКО и Беларусь: 60 лет сотрудничества / [сост. Н.Ю.Карасёва]. — Минск, 2014. — С.66-143.

Будслаўскі фэст

Урачыстасць у гонар ушанавання абраза Маці Божай Будслаўскай унесена ЮНЕСКА ў Рэпрэзентатыўны спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны чалавецтва ў 2018 годзе як старадаўняя духоўная традыцыя беларусаў. Свята праводзіцца штогод у першую пятніцу і суботу ліпеня ў аграгарадку Будслаў Мядзельскага раёна Мінскай вобласці. На працягу стагоддзяў хрысціяне з розных краін наведваюць Будслаў, каб пакланіцца цудатворнаму абразу. Гэтая традыцыя не знікала нават у савецкі атэістычны час.

Кнігі і артыкулы

Будслаўскі фэст // Мая зямля ад "А" да "Я" / [аўт. тэксту: К.С.Півавар, Г.А.Арцямёнак]. — Мінск, 2022. — С.11. — (Беларуская дзіцячая энцыклапедыя).

Веснавыя святы, звычаі і абрады // Традыцыйная мастацкая культура беларусаў. У 6 т. Т.5. Цэнтральная Беларусь. У 2 кн.: кн.1 / [аўт.: В.І.Басько, Т.В.Валодзіна, Т.Б.Варфаламеева і інш.]. — Мінск, 2010. — С.114-233.

Костёл Вознесения Пресвятой Девы Марии в Будславе // 99 знаменитых мест Беларуси / [сост. Д.В.Кошевар, К.К.Шестовский]. — Минск, 2019. — С.166-167.

Минская область // Туристическая мозаика Беларуси / А.И.Локотко, О.Н.Князева, Е.В.Морозов, О.В.Изотова; Национальная Академия наук Беларуси, Институт искусствоведения, этнографии и фольклора им. К.Крапивы. — Минск, 2011. — С.420-555.

Флагманы навукі, адукацыі і культуры // Сімвалы Беларусі = Символы Беларуси = Symbls of Belarus / склад.: В.А.Тыворская, В.А.Дудко. — Мінск, 2020. — С.127-149.

Юраўскі карагод

У 2019 годзе абрад “Юраўскі карагод” уключаны ЮНЕСКА ў Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны, якая патрабуе тэрміновай аховы, як унікальная жывая народная традыцыя. Носьбітамі яго з’яўляюцца жыхары вёскі Пагост Жыткавіцкага раёна Гомельскай вобласці. Абрад праводзіцца штогод 6 мая на свята Юр’я і складаецца з дзвюх частак. Спачатку ва ўнутраным двары асобнай сялянскай гаспадаркі з хлява пасля зімы першы раз выводзяць скаціну. Другая ж частка ўключае выпечку і раздачу рытуальнага хлеба, шэсце вяскоўцаў на веснавое поле, песні ды гульні, пажаданні адно аднаму добрага здароўя і багатага ўраджаю. На вялікі жаль, пагроза знікнення абрада звязаная са старэннем носьбітаў, тэндэнцыяй з'язджання моладзі з вёскі.

Кнігі і артыкулы

Жыгар, А. Абрадавае свята "Юр'еўскі карагод": сцэнарый / Алена Жыгар // Народны каляндар школьніка: тэматычны зборнік мастацкіх твораў: зіма, вясна, лета, восень / [уклад. П.Грынчанкі; маст. А.Забаўская]. — Мінск, 2018. — С.76-81.

Народныя традыцыі і рамёствы // Сімвалы Беларусі = Символы Беларуси = Symbls of Belarus / склад.: В.А.Тыворская, В.А.Дудко. — Мінск, 2020. — С.152-182.

Лясное бортніцтва

У 2020 годзе ў Рэпрэзентатыўны спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны чалавецтва ЮНЕСКА ўнесена культура ляснога бортніцтва як элемент старадаўняй беларускай традыцыі пчалярства на дрэвах, якая ўключае шэраг уменняў, навыкаў, рытуалаў і звычаяў. Яго развіццю на тэрыторыі Беларусі садзейнічала вялікая колькасць лясоў, асабліва на Палессі. Такое пчалярства заключаецца ў развядзенні і доглядзе за ляснымі пчоламі (бароўкамі) у самаробных дуплах — борцях.

Кнігі і артыкулы

Барыс, С.В. Па лясных сцежках, ля азёр і рэчак // Барыс, С.В. Сцежкамі дзядоў: народны быт беларусаў / С.В.Барыс. — Мінск, 2015. — С.62-67. — (Традыцыйны лад жыцця).

Бабіч, А.Ю. Пчалярства ў традыцыйным светапоглядзе беларусаў у канцы ХІХ — пачатку ХХ ст. / А.Ю.Бабіч // Нарысы гісторыі культуры Беларусі. У 4 т. Т.3. Культура сяла XIV — пачатку XX ст. Кн.2. Духоўная культура / [аўт. А.І.Лакотка, Э.М.Зайкоўскі, У.А.Лобач [і інш.]. — Мінск, 2016. — С.741-748.

Беларускія рамёствы // Мая Айчына: хрэстаматыя / уклад. В.У.Буткевіч і інш. — Мінск, 2005. — С.48-50.

Вонсович, Л.В. Особенности национального быта белорусского народа // Вонсович, Л.В. Белорусоведение: учебное пособие. — Минск, 2005. — С.55-80.

Гамзовіч, Р. Лясныя пчолы — дзікі мёд / Р.Гамзовіч // Культура. — 2020. — №52. — С.11.

Лясное бортніцтва Беларусі / [склад.: Р.С.Гамзовіч, І.Д.Осіпаў]. — Мінск: Беларусь, 2022. — 72 с. — (Беларуская дзіцячая энцыклапедыя).

Осіпаў, І. Традыцыйны промысел у Спісе сусветнай спадчыны ЮНЕСКА / І.Осіпаў // Родная прырода. — 2021. — №1. — С.36-37.

Пяткевіч, Ч. Бортніцтва // Пяткевіч, Ч. Рэчыцкае Палессе. — Мінск, 2004. — С.49-53.

Сліва, М. Пра старажытны промысел беларусаў / М.Сліва // Полымя. — 2021. — №8. — С.141-142.

Хатняя і свойская жывёла // Традыцыйная культура і побыт беларусаў / [аўт. тэксту: К.С.Півавар, Г.А.Арцямёнак]. — Мінск, 2021. — С.46-54. — (Вялікая энцыклапедыя маленькага прафесара).

Саломапляценне

1 снежня 2022 года прынята рашэнне аб уключэнні намінацыі "Саломапляценне Беларусі: мастацтва, рамяство, уменні" ў Рэпрэзентатыўны спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА. Саломапляценне — самабытная з'ява беларускай нацыянальнай культуры, якая не мае аналагаў у свеце. Выкарыстанне саломы метлюжковых раслін для вырабу прадметаў хатняга ўжытку ставіцца да таго гістарычнага перыяду, калі чалавекам было асвоена земляробства. Мастацкія творы саломапляцення паэтычна называюць “беларускім золатам”, бо салома, як частка жытняга калосся не толькі ўбірае ў сябе золата сонейка на працягу лета, але ж і ўжо будучы часткай цудоўных мастацкіх вырабаў выпраменьвае яго.

Кнігі і артыкулы

З гісторыі саломапляцення

Агеева, Л.Я. Мастацкія вырабы з саломы / Л.Я.Агеева // Музей старажытнабеларускай культуры: дапаможнік для наведвальнікаў / Нацыянальная Акадэмія навук Беларусi, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфii і фальклору імя К.Крапівы; [навуковы рэд. В.Ф.Шматаў]. — Мінск, 1998. — С.80-92.

Баранова, Д. Женские ремёсла: взгляд в прошлое / Д.Баранова // Кем быть?. — 2023. — №5. — С.14-17.

Баранова, Д. Ремесленные профессии — профессии для души / Д.Баранова // Кем быть?. — 2020. — №7. — С.6-9.

Баранова, Д. Старинные белорусские ремёсла и промыслы / Д.Баранова // Кем быть?. — 2022. — №12. — С.10-12.

Барыс, С.В. Умелі ж плесці. Чароўныя рукі // Барыс, С.В. Сцежкамі дзядоў: народны быт беларусаў / С.В.Барыс. — Мінск, 2015. — С.85-88, 89-96. — (Традыцыйны лад жыцця).

Вайніцкі, П. Саламяныя апосталы з Беларусі / Павел Вайніцкі // Роднае слова. — 2012. — №2. — С.93-94.

Ваніна, Вольга Уладзіміраўна. Беларускія народныя рамёствы / В.У.Ваніна. — Мінск: Адукацыя і выхаванне, 2024. — 48 с. — (Я ганаруся!).

Ванина, Ольга Владимировна. Белорусские народные ремёсла / О.В.Ванина. — Минск: Адукацыя і выхаванне, 2023. — 48 с. — (Я горжусь!).

Віннікава, М.М. Народны касцюм і тэкстыль. Абрадавыя ручнікі. Абрусы. Посцілкі і дываны. Народны жывапіс. Саломапляценне / М.М.Віннікава, П.А.Богдан, С.С.Бяляева, А.Я.Агеева // Помнікі мастацкай культуры Беларусі / [аўт. канцэп., навук. рэд., уклад. Б.А.Лазука]. — Мінск, 2012. — С.255-271.

Галіноўская, Н. Саламяны эрмітаж. Не магу зляпіць: верш / Н.Галіноўская // Буторына, І.А. Урокі "Вясёлкі": дапаможнік для настаўнікаў/ І.А.Буторына. — Мінск, 2017. — С.113-114. — (Бібліятэка часопіса "Вясёлка").

Ганчарства. Лозапляценне. Разьбярства. Саломапляценне // Мая зямля ад "А" да "Я" / [аўт. тэксту: К.С.Півавар, Г.А.Арцямёнак]. — Мінск, 2022. — С.77, 91, 103, 105. — (Беларуская дзіцячая энцыклапедыя).

Дубинина, Д.Н. С чего начинается моя Беларусь / Д.Н.Дубинина; [худож.: В.А.Протасеня, Е.Е.Финская] // Дубинина, Д.Н. С чего начинается моя Беларусь / Д.Н.Дубинина; [худож.: В.А.Протасеня, Е.Е.Финская]. — Минск, 2022. — С.4-87. — (Детям про Беларусь).

Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі: бібліяграфічны спіс / склад. Н.А.Шашэнька; рэд. К.Д.Варанько // Новыя кнігі: па старонках беларускага друку. — 2016. — №7. — дадатак.

Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі XII-XVIII стагоддзяў: ювелірнае мастацтва, мастацкі метал, кераміка, фаянс, шкло, саломка, скура, тканіны, вышыўка, карункі, шпалеры / [аўт. тэксту і склад. Н.Ф.Высоцкая]. — Мінск: Беларусь, 1984. — 236 с.

Казачэнка, Э. Праект "Беларускі чацвер. Мы малюем Беларусь!": жоўты колер / Э.Казачэнка // Бібліятэка прапануе. — 2023. — №2. — С.9-11.

Каляды. Вадохрышча. Грамніцы / склад. А.Коршак // Беларускія народныя святы для дзяцей / [склад. А.Коршак; маст. Л.Галубец]. — Мінск, 2019. — С.5-63.

Лобачевская, Ольга Александровна. Возьми простую соломку / О.А.Лобачевская, Н.М.Кузнецова. — Мінск: Полымя, 1988. — 144 с.

Лабачэўская, В. З гісторыі музеефікацыі гродзенскіх саламяных варотаў і іх атрыбуцыя / Вольга Лабачэўская // Роднае слова. — 2016. — №7. — С.77-81.

Маслякова, Г. Уплецена ў само жыццё / Ганна Маслякова // Беларуская думка. — 2023. — №2. — С.39-47.

Полазава, Л.В. Беларуская саломка: верш // Бібліятэчны свет. — 2005. — №4. — С.18.

Репина, Татьяна Александровна. Аппликация соломкой / Т.А.Репина. — Минск: Беларусь, 2012. — 132 с.

Репина, Татьяна Александровна. Художественные изделия из соломки: Спецтехнология: учебное пособие для учащихся учреждений, обеспечивающих получение профессионально-технического образования по учебной специальности "Декоративно-прикладное искусство" / Т.А.Репина. — Минск: Беларусь, 2006, 2008. — 288 с.

Рудак, А. Нацыянальны брэнд на міжнароднай арэне. Як беларуская саломка ў свет выйшла і хто ідзе за ёй следам / А.Рудак // Культура. — 2022. — №51. — С.6.

Сачанка, А.І. Саламяная казка / А.І.Сачанка // Сачанка, А.І. Да бабулі на вёску / А.І.Сачанка. — Мінск, 2017. — С.29-36. — (Беларуская дзіцячая энцыклапедыя).

Сахута, Яўген Міхайлавіч. Беларускае народнае дэкаратыўна-прыкладное мастацтва / Я.М.Сахута. — Мінск: Беларусь, 2001. — 112 с.

Сахута, Я.М. Выцінанка. Аплікацыя саломкай па дрэве і палатне. Вышыўка. Беларускія народныя паясы. Народнае мастацтва саломапляцення // Народныя мастацкія рамёствы Беларусi: метадычны дапаможнік. — Мінск, 1996, 2001. — С.33-44, 44-55, 64-96.

Сахута, Я.М. Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва / Я.М.Сахута // Беларусы: сучасныя этнакультурныя працэсы / Г.І.Каспяровіч, А.І.Лакотка. — Мінск, 2009. — С.330-386.

Сахута, Я.М. Залатое дзіва // Сахута, Я.М. Народнае мастацтва / Я.М.Сахута. — Мінск, 2015. — С.78-98. — (Традыцыйны лад жыцця).

Сахута, Я.М. Пляценне з прыродных матэрыялаў // Сахута, Я.М. Сучаснае народнае мастацтва Беларусі / Я.М.Сахута; [маст. В.Г.Паўлавец; фота аўтара]. — Мінск, 2013. — С.145-177.

Традыцыйныя рамёствы Беларусi: Саломапляценне. Ткацтва. Вышыўка. Разьба па дрэву: праграмы для дамоў рамёстваў / уклад.: В.А.Лабачэўская, Н.М.Кузняцова, М.М.Віннікава i інш.; Мін-ва культуры і друку РБ, Бел. ін-т праблем культуры. — Мінск: БелІПК, 1995. — 135 с.

Хворостухина, Светлана Александровна. Поделки из природных материалов; Ваш дом и природные материалы. Декор и дизайн своими руками / С.А.Хворостухина. — Москва: АСТ, 2010. — 144 с.

Цудоўная бяроста. Беларускае "золата". Цеплыня лазы // Цеплыня душы ў звычайных рэчах: падарожжа ў краіну народнага мастацтва / [склад. А.М.Коршак; маст. Л.Галубец]. — Мінск, 2016. — С.34-46. — (Беларуская дзіцычая энцыклапедыя).

Шындлер, Э. Сучаснае мастацтва саломапляцення / Эліна Шындлер // Роднае слова. — 2021. — №8. — С.91-95.

Саламяны практыкум

Ищук, В.В. Лето красное / В.В.Ищук, М.И.Нагибина // Ищук, В.В. Народные праздники / В.В.Ищук, М.И.Нагибина. — Ярославль, 2000. — С.97-134.

Каскевич, С. Лён, соломка, дерево и глина: арт-занятие для средней группы / С.Каскевич // Здоровый образ жизни. — 2022. — №9. — С.4-6.

Лабачэўская, В.А. Практычнае саломапляценне // Творчасць. Вып.1: Інфармацыйна-аналітычны і рэпертуарна-мастацкі бюлетэнь. — Мінск, 2001. — С.24-26.

Нагибина, М.И. Соломенное царство // Нагибина, М.И. Природные дары для поделок и игры. — Ярославль, 1997. — С.35-54.

Перевертень, Григорий Иванович. Аппликации из соломки / Г.И.Перевертень. — Москва: АСТ, 2004. — 16 с. — (Поделки своими руками).

Репина, Т.А. Аппликация соломкой // Репина, Т.А. Художественные изделия из соломки: Спецтехнология: учеб. пособие. — Минск, 2006. — С.54-134.

Репина, Т.А. Материаловедение // Репина, Т.А. Художественные изделия из соломки: Спецтехнология: учеб. пособие. — Минск, 2006. — С.44-54.

Репина, Т.А. Соломоплетение // Репина, Т.А. Художественные изделия из соломки: Спецтехнология: учеб. пособие. — Минск, 2006. — С.134-280.

Романовская, Анна Леонидовна. Забавные поделки, крупные и мелкие: бумага, ткань, соломка, глина, камушки / А.Л.Романовская, Е.М.Чезлов. — Москва: АСТ, 2008. — 96 с.

Сахута, Я.М. Мастацкая апрацоўка дрэва. Вырабы з саломы, лазы, бяросты, паперы // Сахута, Я.М. Беларускае народнае дэкаратыўна-прыкладное мастацтва. — Мінск, 1996, 2001. — С.8-30, 47-66.

Сахута, Я.М. Мастацкая апрацоўка дрэва. Вырабы з саломы, лазы, бяросты, паперы // Сахута, Я.М. Народнае мастацтва Беларусi. — Мінск, 1997. — С.41-93.

Уладамірская, Валерыя Віктараўна. Саломапляценне: ілюстраваны майстар-клас / В.В.Уладамірская; [фота А.П.Дрыбаса]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя П.Броўкі, 2017. — 88 с. — (Энцыклапедыя народнага майстра).

Хворостухина, С.А. Изделия из соломки // Хворостухина, С.А. Поделки из природных материалов. Ваш дом и природные материалы. Декор и дизайн своими руками / С.А.Хворостухина. — Москва, 2010. — С.108-127.

Шилкова, Елена Александровна. Игрушки / Е.А.Шилкова. — Москва: РИПОЛ классик, 2011. — 32 с. — (Рукоделие).

Выцінанка

У 2024 годзе ў Рэпрэзентатыўны спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны чалавецтва ЮНЕСКА ўнесена традыцыйнае беларускае ўпрыгажэнне з паперы – выцінанка. У залежнасці ад рэгіёна бытавалі і іншыя назвы: выразанка, выстрыганка, выбіванка. Выцінанка мае глыбокія гістарычныя карані ў Беларусі. Першапачаткова яна выкарыстоўвалася як спосаб упрыгожвання дамоў, акон, кніг і абразоў. Складанасць узораў, геаметрычная дакладнасць і разнастайнасць тэматычных матываў — ад раслінных і жывёльных да рэлігійных — робяць беларускую выцінанку адметным феноменам народнай творчасці.

Кнігі і артыкулы

Бабурына, В. Выцінаць. Тварыць. Любіць: гутарка з майстрам выцінанкі [пра музей і адметнасць беларускай выцінанкі] / В.Бабурына, Н.Кудрэйка // Культура. — 2021. — №38. — С.13.

Бабурына, В. Вяршыня майстэрства / В.Бабурына // Электронный архив ЦГДБ. — Папка №9. — Файл №415. — (Звязда. — 2013. — 8 кастр. — С.6; http://zviazda.by/2013/10/17827.html).

Ваніна, Вольга Уладзіміраўна. Беларускія народныя рамёствы / В.У.Ваніна. — Мінск: Адукацыя і выхаванне, 2024. — 48 с. — (Я ганаруся!).

Градовская, Е. Вытинанка. Из истории вещей / Екатерина Градовская // Планета. — 2021. — №7. — C.50-57.

Данцова, А. Крама папяровых цудаў / Ангеліна Данцова // Бярозка. —2022. — №12. — C.24-25.

Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі: бібліяграфічны спіс / склад. Н.А.Шашэнька; рэд.К.Д.Варанько // Новыя кнігі: па старонках беларускага друку. — 2016. — №7. — дадатак.

Коваленко, Владимир Иванович. Искусство вытинанки: пособие для учителей общеобразовательных учреждений / В.И.Коваленко. — Минск: Беларусь, 2007. — 120 с.

Маслякова, Г. Папяровыя дзівосы / Ганна Маслякова // Беларуская думка. — 2023. — №8. — С.42-52.

Народныя традыцыі і рамёствы: выцінанка // Сімвалы Беларусі = Символы Беларуси = Symbls of Belarus / склад.: В.А.Тыворская, В.А.Дудко. — Мінск, 2020. — С.170-171.

Папяровыя карункі // Цеплыня душы ў звычайных рэчах: падарожжа ў краіну народнага мастацтва / [склад. А.М.Коршак; маст. Л.Галубец]. — Мінск, 2016. — С.47-49. — (Беларуская дзіцычая энцыклапедыя).

Перасыпкіна, Л. Падказала прырода / Л.Перасыпкіна // Родная прырода. — 2024. — №2. — С.48.

Сахута, Яўген Міхайлавіч. Беларуская выцінанка / Я.М.Сахута. — Мінск: Беларусь, 2008. — 232 с.

Сахута, Яўген Міхайлавіч. Беларуская выцінанка: традыцыі і сучаснасць / Я.М.Сахута. — Мінск: Беларуская навука, 2023. — 320 с.

Сахута, Я.М. Выцінанка / Я.М.Сахута // Сахута, Я.М. Сучаснае народнае мастацтва Беларусі / Я.М.Сахута; [маст. В.Г.Паўлавец; фота аўтара]. — Мінск, 2013. — С.208-233.

Сахута, Я.М. Выцінанка. Аплікацыя саломкай па дрэве і палатне. Вышыўка. Беларускія народныя паясы. Народнае мастацтва саломапляцення / Я.М.Сахута // Народныя мастацкія рамёствы Беларусi: метадычны дапаможнік. — Мінск, 1996, 2001. — С.33-43.

Сахута, Я.М. Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва / Я.М.Сахута // Беларусы: сучасныя этнакультурныя працэсы / Г.І.Каспяровіч, А.І.Лакотка. — Мінск, 2009. — С.330-386.

Сахута, Я.М. Мастацтва паперы і нажніц / М.Я.Сахута // Сахута, Я.М. Народнае мастацтва / Я.М.Сахута. — Мінск, 2015. — С.123-132. — (Традыцыйны лад жыцця).

Сахута, Е.М. Народное искусство / Е.М.Сахута // Современная Беларусь: в 3 т. Т.3. Культура и искусство: энциклопедический справочник / [редкол.: М.В.Мясникович, Г.А.Василевич, О.В.Пролесковский и др.]. — Минск, 2007. — С.645-681.

Сахута, Я.М. Традыцыйныя мастацкія рамёствы / Я.М.Сахута // Нарысы гісторыі культуры Беларусі. У 4 т. Т.4. Культура XX - пачатку XXI ст. / [аўт. тома: А.І.Лакотка, А.С.Шамрук, Т.В.Габрусь [і інш.]. — Мінск, 2017. — С.183-236.

Сачанка, А.І. Сняжынак белых карагод // Сачанка, А.І. Да бабулі на вёску / А.І.Сачанка. — Мінск, 2017. — С.50-54. — (Беларуская дзіцячая энцыклапедыя).

Современное народное искусство // Республика Беларусь — 25 лет созидания и свершений. Т.5. Трудовой потенциал и трудовая деятельность / [авт. коллектив: Т.В.Андиленко, И.И.Балуненко, Е.В.Баранова и др.]. — Минск, 2020. — С.682-737.

Стекло, ножницы, бумага // Качели. — 2024. — №1. — С.4.

Суша, Г. Ажурныя карункі выцінанкі / Г.Суша // Творчасць. Вып. 2: інфармацыйна-аналітычны і рэпертуарна-мастацкі бюлетэнь. — Мінск, 2002. — С.36-37.

Шындлер, Э. Ад фальклору да станкавізацыі: развіццё мастацкай формы сучаснай беларускай выцінанкі / Эліна Шындлер // Роднае слова. — 2020. — №9. — С.78-81.

Шындлер, Э. Развіццё мастацкай формы сучаснай беларускай выцінанкі: адзнакі фальклору і фалькларызму / Эліна Шындлер // Роднае слова. — 2020. — №11. — С.85-89.

Назад к списку